Ο καφές καταπολεμά το στρες και τη γήρανση και τώρα ξέρουμε γιατί

Για πολλούς ανθρώπους ο καφές αποτελεί μια καθημερινή συνήθεια που συνδέεται κυρίως με την ενέργεια και την εγρήγορση. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερες μελέτες δείχνουν ότι το δημοφιλές ρόφημα μπορεί να έχει πολύ πιο σύνθετη επίδραση στον οργανισμό. Νέα έρευνα από επιστήμονες του Texas A&M University στις Ηνωμένες Πολιτείες προσφέρει μια πιθανή εξήγηση για το γιατί η κατανάλωση καφέ έχει συσχετιστεί με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης αρκετών ασθενειών που σχετίζονται με τη γήρανση.

Σύμφωνα με τη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nutrients, ο καφές και πολλά από τα φυσικά συστατικά του φαίνεται ότι δρουν πάνω σε έναν συγκεκριμένο κυτταρικό μηχανισμό, τον υποδοχέα NR4A1. Πρόκειται για μια πρωτεΐνη που λειτουργεί σαν ένας «διακόπτης» μέσα στα κύτταρα, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο αυτά αντιδρούν στο στρες, στις φλεγμονές και σε άλλες αλλαγές του περιβάλλοντος.

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ο NR4A1 μπορεί να αποτελεί έναν από τους κρίκους που συνδέουν τον καφέ με τις ευεργετικές επιδράσεις που έχουν παρατηρηθεί σε πληθυσμιακές μελέτες, όπως μικρότερος κίνδυνος για καρδιαγγειακές παθήσεις, μεταβολικά προβλήματα, ορισμένες μορφές καρκίνου και νευροεκφυλιστικές ασθένειες.

Ο καφές δεν είναι μόνο καφεΐνη

Ο καφές περιέχει περισσότερες από 1.000 διαφορετικές χημικές ενώσεις και η δράση του στον οργανισμό δεν οφείλεται αποκλειστικά στην καφεΐνη. Μεταξύ των σημαντικότερων συστατικών του βρίσκονται οι πολυφαινόλες, φυσικές ουσίες που υπάρχουν επίσης σε φρούτα, λαχανικά, ξηρούς καρπούς και άλλα φυτικά τρόφιμα. Οι ενώσεις αυτές έχουν μελετηθεί για τις αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητές τους. Με απλά λόγια, μπορούν να βοηθούν τα κύτταρα να αντιμετωπίζουν καλύτερα τις βλάβες που προκαλεί το οξειδωτικό στρες και η χρόνια φλεγμονή, δύο διαδικασίες που συνδέονται με τη γήρανση και πολλές χρόνιες ασθένειες.

Στη νέα μελέτη οι επιστήμονες θέλησαν να εξετάσουν αν αυτά τα συστατικά του καφέ επηρεάζουν άμεσα τον NR4A1. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποίησαν εκχυλίσματα καφέ από διαφορετικές ποικιλίες και χώρες προέλευσης, αλλά και μεμονωμένες ενώσεις όπως το καφεϊκό οξύ, το φερουλικό οξύ, το χλωρογενικό οξύ, την καφεστόλη και την καβεόλη. Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης την καφεΐνη και το κινικό οξύ, δύο ακόμη σημαντικά συστατικά του καφέ, ώστε να διαπιστώσουν αν έχουν παρόμοια δράση.

Πώς έγινε η έρευνα

Οι επιστήμονες παρασκεύασαν εκχυλίσματα καφέ με τρόπο παρόμοιο με την καθημερινή παρασκευή του ροφήματος, χρησιμοποιώντας αλεσμένο καφέ και ζεστό νερό. Στη συνέχεια μελέτησαν πώς αυτά τα εκχυλίσματα και τα επιμέρους συστατικά τους αλληλεπιδρούν με τον NR4A1. Για να το κάνουν αυτό χρησιμοποίησαν εργαστηριακά μοντέλα κυττάρων, μεταξύ των οποίων κύτταρα από έναν τύπο καρκίνου των μυών. Τα συγκεκριμένα κύτταρα επιλέχθηκαν επειδή ο NR4A1 έχει σημαντικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσονται. Παράλληλα, οι ερευνητές «απενεργοποίησαν» τεχνητά τον NR4A1 σε ορισμένα κύτταρα για να δουν αν ο καφές εξακολουθεί να έχει την ίδια επίδραση. Αν η δράση του καφέ μειωνόταν όταν απουσίαζε ο συγκεκριμένος μηχανισμός, αυτό θα αποτελούσε ένδειξη ότι ο NR4A1 παίζει σημαντικό ρόλο.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι πολλά συστατικά του καφέ μπορούσαν να συνδεθούν με τον NR4A1 και να αλλάξουν τη λειτουργία του. Οι πολυφαινόλες, όπως το καφεϊκό και το χλωρογενικό οξύ, καθώς και οι ενώσεις καβεόλη και καφεστόλη, παρουσίασαν τη μεγαλύτερη επίδραση.

Ποιος ο πιθανός μηχανισμός πίσω από τα οφέλη του καφέ

Όταν οι ερευνητές εξέτασαν τα κύτταρα, διαπίστωσαν ότι τα εκχυλίσματα καφέ και αρκετές από τις ενώσεις του περιόριζαν την ανάπτυξή τους. Η επίδραση αυτή μειωνόταν όταν ο NR4A1 είχε αφαιρεθεί, γεγονός που δείχνει ότι ο συγκεκριμένος υποδοχέας συμμετέχει στη δράση του καφέ. Παράλληλα, ορισμένα συστατικά του καφέ μείωσαν τη δραστηριότητα γονιδίων που συνδέονται με την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων και περιόρισαν δείκτες φλεγμονής σε κύτταρα του ανοσοποιητικού.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα ευρήματα δεν σημαίνουν πως ο καφές αποτελεί θεραπεία ή ότι μπορεί να αντικαταστήσει την ιατρική αντιμετώπιση ασθενειών. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε κυρίως σε κυτταρικά μοντέλα και χρειάζονται περισσότερες έρευνες σε ανθρώπους για να επιβεβαιωθεί ο ακριβής ρόλος του NR4A1 στον οργανισμό. Ωστόσο, τα αποτελέσματα προσθέτουν ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ σχετικά με τις επιδράσεις του καφέ στην υγεία. Μέχρι σήμερα γνωρίζαμε ότι η κατανάλωσή του συνδέεται στατιστικά με καλύτερα αποτελέσματα υγείας σε μεγάλες ομάδες πληθυσμού. Η νέα μελέτη προτείνει έναν πιθανό βιολογικό μηχανισμό που μπορεί να εξηγεί αυτές τις παρατηρήσεις.

Όπως σημειώνουν οι επιστήμονες, ο NR4A1 φαίνεται να λειτουργεί σαν ένας αισθητήρας που αντιλαμβάνεται συγκεκριμένες φυσικές ουσίες της διατροφής και βοηθά τα κύτταρα να προσαρμόζονται σε στρεσογόνες καταστάσεις. Ο καφές, χάρη στο πολύπλοκο μείγμα ενώσεών του, μπορεί να αποτελεί έναν από τους τρόπους με τους οποίους ενεργοποιείται αυτό το σύστημα.

Η έρευνα ενισχύει έτσι την εικόνα του καφέ ως ενός ροφήματος με πολύ περισσότερες ιδιότητες από την απλή τόνωση που προσφέρει η καφεΐνη. Πίσω από κάθε φλιτζάνι φαίνεται να υπάρχει ένα σύνθετο δίκτυο φυσικών ενώσεων που επηρεάζουν τις λειτουργίες των κυττάρων και πιθανώς συμβάλλουν στη διατήρηση της υγείας όσο περνούν τα χρόνια.